Muffins

Thelma trakteert

Thelma's laatste schooldag in Potchefstroom, en ze trakteert met bananenmuffins voor Luando, Shafin en de andere Asjassies. Shafin is haar zwarte vriendje 'Sjefeijn' en Luando is volgens Thelma 'Leuweendeuw', en o wee als je dat verkeerd uitspreekt!

Het Zuid-Afrikaanse ondermaanse (3): relaties

Niet dat ik er nu meteen alles over weet, over Zuid-Afrikaanse relaties en contacten, zeker niet met al die verschillende culturen hier, maar er valt toch wel heel wat op voor een Belgische zoals ik. En niet dat ik de witte gemeenschap in Potchefstroom als het hele Zuid-Afrika zie, maar er zal wellicht wel iets Zuid-Afrikaans zijn aan het leven hier.

Elkaar begroeten is in veel culturen anders. Je kent wellicht de onwennigheid als je Nederlanders of Fransen of Spanjaarden moet kussen: is het nu één, twee, drie of vier kussen? En meteen bij de eerste ontmoeting? Of het eerste afscheid? Wel, hier kust men niet. 't Is te zeggen: niet als men geen familie is. Bij de eerste ontmoeting krijg je een hand, maar onder vrienden geeft men 'drukkies': een soort hug zoals je politici wel eens ziet doen, maar dan aan één kant. Ik heb gehoord dat ze dat in Zweden en Noord-Duitsland ook doen, maar een 'drukkie' noemen ze dat daar wellicht niet.

Voor al dat gedruk zonder gekus moet er natuurlijk wel iets in de plaats komen, en dat is dan de kus op de mond. Alle familieleden doen het bij mijn weten: moeder, vader, kinderen, neven, nichten, kleinkinderen en oma's. Tenzij wij in een heel vooruitstrevende Zuid-Afrikaanse familie terecht zijn gekomen en mijn observaties niet kloppen natuurlijk. Dat moet ik nog even uitvissen volgende week, maar ik heb het toch best al vaak gezien.

Behalve de 'drukkies', zijn er ook de 'tannies'. Kennissen, vrienden of familieleden die een jaar of tien ouder zijn, worden uit beleefdheid ook niet aangesproken met 'meneer' of 'mevrouw', maar met 'oom' (spreek uit: 'oeum') en 'tannie'. Makkelijk in nieuw samengestelde gezinnen, want je hoeft niet meer te zoeken naar een betere term voor 'stiefouder', 'pappie' of 'plusmama': 'oom' en 'tannie' doen de job. Al zijn er ook veel vrouwen die er niet echt van houden. 't Is een beetje vergelijkbaar met 'juffrouw' bij ons, al slaat dat tegenwoordig vooral op 'jonge mevrouw'. Mij doet het nog altijd denken aan de tijd waarin enkel ongehuwde vrouwen werden gewezen op hun beschikbaarheid op de huwelijksmarkt, terwijl mannen veel sneller 'gemeneerd' werden.

Ik ben zelf ook al een duizendtal keer 'tannie' genoemd, onder meer tijdens de carnavalsstoet van de eerstejaars, die geld kwamen verzamelen voor hun jaarwerking. Echt niet goed voor je zelfbeeld. En één keer is er mij op de campus een auto voorbijgereden gevuld met een paar jonge gasten die luid: 'HELLO TANNIE' schreeuwden, om mij eens lekker om mijn plaats te zetten. Dat ik 'DAG OOMS' (of zo) had moeten roepen, kwam natuurlijk veel te laat in me op. Ik stond hen wellicht een beetje verbouwereerd-gechoqueerd en lacherig na te kijken en uit te vissen wat ze nu precies voor ogen hadden.

Tussen proffen en studenten gaat het er ook veel familiairder aan toe dan bij ons. De voornamen vliegen ons hier lustig om de oren: 'Hello prof Annette, hoe gaan dit?', 'Dankie prof Hein, lekker dag!' of 'Dankie Dr. Phil, tata!' zijn geen uitzonderingen. Merk wel dat de titel er altijd bijstaat, want titels, dat is iets om trots op te zijn. Ik word dus ook begroet met 'Môre Dr.! Hoe gaan dit?', waarop ik dan antwoord: 'Goed, dankie en jeself?', om daarna weer het standaardantwoord 'Lekker, dankie' te krijgen. Beetje zoals onze 'Hoe gaat het?', 'Goed, en met u?', maar dan iets langer.

En wat nog? Ah ja, de meeste mensen zijn hier veel religieuzer. Je hebt de katholieke kerk, de protestantse kerk, de calvinisten, de Hollandse Gereformeerde Kerk en wellicht nog een paar andere. Naar de mis gaan is hier nog heel gewoon, ook voor jongeren, en onze beste vrienden hier, in het geheel geen seuten of nerds, houden samen zelfs bijbelstudie op maandag. En op restaurant, of bij mijn promotor thuis, zie je mensen elkaars hand grijpen om voor het eten te bidden. Moet het nog gezegd dat er ook vaak geen seks is voor het huwelijk, en dat een koppel zonder toeschouwers zelfs in aparte slaapkamers slaapt voor de trouwerij? Baie tradisioneel!

En namen, da's nog zoiets. Heel vaak krijgt een nieuw geboren kind de naam van de vader van de vader, of de moeder van de moeder: Louis is bijvoorbeeld naar zijn grootvader genoemd. Soms wordt er wel wat aan geprutst om het wat te moderniseren, zoals 'Jaco' voor Jacques, of kiest men een dubbele naam als Pieter-Jacob om de kerk in het midden te houden. En soms worden die dubbele namen niet voluit gebruikt, maar neemt men enkel de initialen. Wij kennen hier dus een SJ (spreek uit: Esjé) die officieel Simon Johannes heet, een WD (spreek uit: Wieudieu) en DG (Dieugieu), wat in het begin als 'Deegje' klonk. Deegje, toch eens overwegen in België!

Countdown

Sinds begin januari is het zover: onze resterende tijd is niet langer in maanden uit te drukken, maar in weken: nog drie weken en een paar dagen en we moeten al terug ... Aaargh! Mijn ouders hadden de winterkleren mee, sinds ons kerstbezoek stop ik de vrienden die hier over de vloer komen extra reiskilo's of handbagage toe, en binnenkort kopen we een extra valies voor de dingen die we niet kunnen achterlaten ... Ik hou sinds vandaag de keukenkasten in het oog om te zien hoeveel pasta en soep we de volgende weken nog moeten opeten, zoek iemand om m'n fiets aan te verkopen, en probeer zoveel mogelijk afgewerkt te krijgen op het werk ... Het vertrek nadert!

En wat gaan we het missen. Uiteraard kijk ik ernaar uit om mijn familie en vrienden terug te zien, om weer een groter cultureel aanbod te hebben, toffere cafés dan de plaatselijke Overpoortstraat, eindelijk weer fietspaden, lekker brood, vegetarisch eten, maar het leven hier is zo aangenaam rustig met ons drieën ... Af en toe een barbecue bij vrienden, overdag werken, wat inkopen doen, beetje zwemmen 's avonds of in 't weekend, veel lezen ... Geen tijd moeten uittrekken om tien lagen kleren aan te trekken, want drie stuks en een paar sandalen volstaan, niet tien keer willen snoozen, want de zon schijnt al van half zes en 't is niet te koud om in de douche te springen ...

Om nog te zwijgen van het talenbad of de adembenemende natuur zodra je het 'dorp' uitrijdt: het wildpark op een dikke drie uur rijden, Johannesburg met het overweldigende Apartheid Museum, Kaapstad en Durban op vliegafstand ... Ik zou hier best wel kunnen wonen, ware het niet dat het zo ver is voor familie en vrienden om even op en af te komen. En het blijft natuurlijk ook een moeilijk land, een land met blijvende tegenstellingen tussen zwart en wit en arm en rijk, waar je voortdurend met je privileges geconfronteerd wordt, met corruptie en fraude, een zeer verdeeld en soms gebrekkig onderwijs, geen openbaar vervoer, vaak slechte infrastructuur, bureaucratie, veel waterverspilling en weinig milieubewustzijn ...

'Don't drink and drive' is een slogan die hier nu langzaam opkomt, maar de keren dat ik iemand met een pint in de hand in of uit een auto heb zien stappen, zijn niet te tellen. Drinken van 's ochtends tien à elf uur en 's avonds nog de wagen instappen: geen probleem. Glazen flessen van wijn of bier verdwijnen ook gewoon in de vuilnisbak, net als pmd, gft en papier. Statiegeld, iemand? Individueel wordt er wel wat moeite gedaan om te sorteren, maar vaak vliegt het toch weer allemaal dezelfde container in. Mijn voetafdruk die ik verkleind heb met wasbare luiers te gebruiken is vast alweer even groot nu.

Het ongezonde eten is nog zoiets. Ik heb al geschreven over de kaasmanie en de vleeszucht, over de friet- en hamburgercultuur en frisdrankobediëntie, maar ook op school en op verjaardagsfeestjes is het vet en suiker troef. Vanmorgen was Thelma uitgenodigd op het 'partijtjie' (partijkie) van onze buurjongen Louis en ze kregen allemaal een goodie bag met kaaschips, twee lolly's, twee Lange Jannen, mierezoete limonade en - je raadt het nooit - een snoeptandenborstel en snoeptandpasta, uiteraard in de meest giftige kleuren. Het feestje was van elf tot één en Thelma heeft na haar chips en lekstok ook nog een stuk taart met witte, blauwe en zilveren icing sugar gegeten. Hotdogs als middagmaal, daar kan ik nog mee leven, maar snoep?

Ik moest mijn best doen om mezelf wijs te maken dat het maar voor één keer was, maar het kostte me toch wat moeite om zoveel zoetigheid en kleurstoffen in dat kleine lijfje te zien verdwijnen. En ook op school is het van dat: trakteren mag met zo'n goodie bag, kinderen mogen chips meenemen als vieruurtje, of Aiki Noodles als middageten, en Thelma's drinkbus met water komt 's avonds netjes gevuld met kersensap of Ice-Tea terug. Probeer daar maar eens in je eentje tegenin te gaan ... Geen wonder natuurlijk dat de gym hier al om vijf uur 's ochtends opengaat en om zes uur 's ochtends volzit, want je moet die calorieën er toch ooit eens afkrijgen als je zelfs naar de gym met de auto gaat?

Het was in januari wat stiller op het blogfront, maar ik hoop mijn schade nog een beetje in te halen. Ik heb nog zoveel indrukken die ik wil vereeuwigen ... Maar ik wil natuurlijk ook zoveel mogelijk afwerken en genieten van onze laatste weken: enerzijds een artikel afwerken, een nieuw voorbereiden, een project aanvragen en een sollicitatie indienen, anderzijds nog een weekendje naar de Vaal, rustige avondjes op het terras, lezen in de zon ... Ik kan natuurlijk mijn blogpostjes nog in Belgie schrijven, maar denken dat ik daar plots extra tijd ga hebben, is vermoedelijk een illusie ...