Grmbl

Al een geluk dat er zoiets bestaat als The Terrible Two's, ik zou me anders serieus zorgen beginnen te maken. Dat onze opvoeding de mist ingaat, dat we een spoiled brat aan het kweken zijn, die overal de baas speelt en voor alles altijd een nieuwe uitleg klaar heeft, dat we altijd net het verkeerde doen en hoegenaamd niet tegen haar kuren, eisen en koppigheid opgewassen zijn ... Maar ik dwaal: het is de leeftijd! Ze wil helemaal niet stout zijn, tegenspreken of saboteren, ze heeft het gewoon moeilijk met haar groter wordende wereld ...

Terrible Thelma

Ik dacht vroeger dat ik geen opvoedingsboekjes nodig zou hebben, dat het met liefde en duidelijkheid, zoals Adriaenssens zegt, en onze intuïtie wel zou werken, maar we krabben ons hier de laatste tijd soms echt in het haar. Om daarna weer het internet te consulteren op zoek naar de gouden tip, te lezen dat het steeds weer om rustig en consequent reageren draait, terwijl we maar al te goed beseffen dat elk kind en elke situatie anders is, en we het verder met onze pogingen tot consequentie zullen moeten rooien ... Zelfs mijn vier jaar ervaring bij de zes- en zevenjarigen in de jeugdbeweging, en alles wat ik opgepikt heb van mijn vader die jarenlang therapie aan kinderen heeft gegeven: het mag allemaal niet baten!

Vrijdag was Thelma uitgeslapen, poeslief, grappig, constructief, ontwapenend, maar gisteren en vandaag haalde ze bij momenten het bloed van onder onze nagels. Akkoord, gisteren was ze moe en dus hyper, waardoor ik wel een beetje coulanter ben en zie waar het gedrag vandaan komt, maar soms is ze zo onredelijk dat het echt niet meer mooi is. En dan zijn er theoretisch de volgende opties: terechtwijzen, negeren, afleiden, redeneren, pedagogisch kwaad worden, écht je geduld verliezen of al je geloof in je opvoedingscapaciteiten in rook zien opgaan ...

In zo'n noodgeval is het een kwestie van de juiste optie à la minute te selecteren, eventueel met trial and error, maar liever niet natuurlijk, desgewenst na kort overleg met je wederhelft (op fluistertoon of in een vreemde taal), tot je kordaat het heft in handen neemt om achteraf het resultaat van je actie te evalueren. En we hebben nog veel te evalueren! Want hoewel we weten dat de eerste drie opties de beste zijn, met optie vier erbij als ze weer gekalmeerd is, zie ik mijn geduld soms ook slinken en kan ik mijn kwaadheid niet altijd naar wens kanaliseren. 'Jij moet niet altijd alles zelf kiezen!', hoor ik mezelf kwaad zeggen, waarop Thelma simpelweg antwoordt: 'Wel kiezen!'. En wat doe je dan?

Ook al besef ik dat ze van onze kwaadheid dingen opsteekt, dat ze van onze kordate bevelen de essentie overneemt, en bij een volgende driftbui ook een vermanend vingertje opsteekt, me kwaad aankijkt, zegt dat het stout is wat ik doe, en dat ik weg moet, in de keuken, of streng gebiedt dat mama het moet doen (als papa iets wil doen), of papa het moet doen (als mama iets wil doen), of semi-volwassen stelt dat je haar gewoon efkes gerust moet laten, het lukt me niet altijd mijn gebruikelijke stoïcisme te bewaren ... Of mijn lach in te houden, dat soms ook.

Zaterdag waren we 's ochtends rond half tien naar een wildpark in Klerksdorp vertrokken, en had ze na onze rondrit van twee uur in een redelijk warme auto, waarbij ze de dieren niet allemaal even indrukwekkend vond, op de terugweg maar een uurtje geslapen, wat duidelijk te weinig was en de latere crises van die dag kon verklaren. We hadden 's namiddags ook gezwommen, waardoor ze hongeriger was dan normaal, en dat waren we uit het oog verloren tot ze als een wild dier de nootjes aanviel en wij er prompt een paar boterhammen achteraan gooiden. Maar vrijdag had ze lekker bijgeslapen, zaterdagochtend was ze niet extreem vroeg wakker, had ze stevig ontbeten, en keek ze uit naar de giraffen, de zebra's en de neushoorn die we in het park zouden zien ...

En toch zette ze het in dat vredevolle Zuid-Afrikaanse landschap op een brullen toen ze de drinkbus met de veel te grote teut na een paar volle teugen terug moest geven. Ze wou die drinkbus, en enkel en alleen die drinkbus, smeet haar eigen drinkbus weg, en vond mijn ingreep om mijn rechtmatige bezit om gegronde redenen (de reële kans op een nat kind in een autostoel en mijn overtuiging niet telkens al haar wensen in te willigen) terug te krijgen het grootste onrecht ooit. Toen ze hem na haar dutje nog eens kreeg en ik vooraf gezegd had dat ze hem daarna weer terug moest geven, ging ze wel helemaal akkoord. (Onthouden!)

En hoezeer we ook consequent proberen te zijn, het lukt niet altijd. Gisteren in de auto wel, omdat we door een godverlaten wildpark reden en alleen onze trommelvliezen het te verduren kregen, omdat ze vastzat in haar autostoel en zichzelf niets kon aandoen, en omdat er op het eind een grote antilope tevoorschijn kwam waarmee we haar konden afleiden terwijl we toch voet bij stuk hielden, maar op andere momenten is het soms echt moeilijk.

Als ze schreeuwend wil weglopen op een parking, als er nog medebewoners in ons huis aan het slapen zijn, als er publiek bij betrokken is dat het schijnbaar beter weet, als ze naar bed moet en ik geen zin heb in nog een scène, of als haar wens ons bij nader inzien nog niet zo slecht lijkt. We proberen ons dan niet van ons stuk te laten brengen, maar soms is een klein en instant compromis noodzakelijk, waarna we soms weer aan het twijfelen slaan of van mening verschillen.

En ze weet soms zelf ook niet wat ze wil, en wil gewoon het tegenovergestelde van wat wij willen. Dan wordt haar 'niet' plots een 'wel', haar 'uit' plots een 'in', haar 'nee' een 'ja', en dat kan zo wel even doorgaan, met een huilbui na elke keuzewissel. Probeer dan maar eens consequent te zijn, of haar duidelijk te maken dat het menens is. Je zou alles op voorhand moeten voorspellen, en inplannen, of afspreken, tot het gekkenwerk wordt. Als ze naar school moet, is het duidelijk wat er moet gebeuren, maar in het weekend steekt het niet zo nauw. En toch wil je dat er nog iets gebeurt en liefst niet na eindeloos dralen, of zeuren, of tien scènes, of honderd koerswijzigingen.

We zijn natuurlijk ook met twee, en hoezeer we ook proberen om dezelfde regels te volgen, je verschilt toch van elkaar, je geduld is niet in dezelfde hoeveelheden voorhanden, en veel situaties zijn nieuw en voor diverse interpretaties vatbaar. Je wil haar niet voortdurend haar zin geven, maar toch verdedig je haar recht op eigen keuzes, en kan je het eigenlijk wel begrijpen dat ze graag 's op tafel klimt, wil kiezen waar ze zit, zelf haar melk wil inschenken of cornflakes wil als ze halverwege haar Weet-Bix zit. En soms ben je moe van al dat nee-zeggen. Of denk je dat wat positieve aandacht de boel gaat ontmijnen, en krijgt ze toch een tussenoplossing die wel heel erg lijkt op wat zij wou. Keuzes en keuzestress!

Pas op, door dat hier zo op te sommen, lijkt het wel alsof het hier alle dagen kermis is en er geen land met ons bloedje te bezeilen is, maar het gaat natuurlijk vaker goed dan fout. En af en toe denken we dat het allemaal om zeep is, om dan een hele week nadien weer spontaan de juiste toon te vinden en in hemelse harmonie samen te leven. Maar vijf crises op een dag zijn soms echt te veel van het goeie, en soms heeft ze na een superdag ook weer een baaldag die de voorbije week en alle goeie voornemens helemaal doet vergeten.

Er zijn twee kanten aan haar gedrag die ons soms de muren doen oplopen, en ik verontschuldig mij nu al bij haar oudere zelf voor het openlijk fileren van haar gedrag hier. Een gedrag waarin ik ook wel dingen van mezelf herken, ik geef het toe ... Ik was ook een treuzelkont, ik denk er ook pas aan dat ik naar het toilet moet als we net vertrokken zijn, ik ben evenmin een ochtendmens, ik heb graag dat de dingen gebeuren zoals ik het wil, had ooit last van een paar dwangneuroses, en ik verander ook graag eens van gedacht of outfit op het allerlaatste nippertje.

Thelma doet alles vaak tergend langzaam, zeker als we haar gevraagd hebben om te komen, om haar kleren aan te doen, ingesmeerd te worden met zonnecrème, of in haar autostoel te kruipen. Dan ziet ze daar nog een boekje dat ze eerst absoluut in de kast wil leggen, en daar nog een beker die dringend op de rand van het bad moet staan, en daar een speelgoedje dat ze eerst nog eens goed moet onderzoeken, en daar een valiesje dat ze zonder tegenspraak open en dicht moet maken om er iets in te stoppen wat er eigenlijk niet in past. Procrastineren to the max!

En dan horen wij onszelf commanderen en gebieden en bevelen, maar lijkt dat simpelweg langs haar heen te gaan. Onze 'eerst' is ook bijlange niet zo sterk als haar 'eerst'. Als zij zegt 'eerst dit' dan doet ze dat eerst, en als wij zeggen 'eerst dit' en dan pas dat, soms met een beloning in het verschiet, dan werkt dat langs geen kanten. Dan wil ze eerst die beloning en zullen we dan wel weer zien. Ah ja, je reinste peuterlogica.

Waar wij uiteraard niet aan meedoen, tenzij we echt niet anders kunnen, denken we dan, daar heb je het weer. Afleiden en verwonderen lukken beter, maar je voelt je dan echt soms een slaaf van je kind. En het zou best kunnen dat al die aandacht net averechts werkt, denkt de neuroot in mij ... Maar wat dan? Blij zijn dat er zoiets is als de Terrible Two's, hopen dat het over een jaar weer overgaat, weten dat elke leeftijd zijn typische problemen heeft?

Het tweede soort gedrag is moord en brand schreeuwen als ze haar zin niet krijgt, als het niet de volgorde is die zij in gedachten had, als ik in de auto kom zitten terwijl ze dat niet wil. 'Mama moet weg', schreeuwde ze onlangs toen Bernard en Thelma me ophaalden bij het werk. De hele rit, tot we thuis waren, en daarna nog een poosje, ook al zei ik dat ik dat helemaal niet leuk vond, en zei Bernard dat ze daarmee moest ophouden. Met lange, diepe uithalen van frustratie, hoge schreeuwtonen, veel tranen en dikke snottebellen. Het kind.

Alleen maar omdat ze ten onrechte dacht dat de vrouw die eerst door het toegangspoortje kwam, mama was, maar ze uiteindelijk moest erkennen dat ik pas nadien tevoorschijn kwam. Oh ramp en onheil, dat was falen! En ze kon de situatie niet meer rechttrekken!  En ook toen ze mij de volgende dag kwamen ophalen, leek alles peis en vree, tot ik de auto instapte en zij weer maar eens genoegen moest nemen met een situatie waar ze hoegenaamd niet om had gevraagd ... Ze heeft me ondertussen wel beloofd dat ze de volgende keer niet meer boos gaat zijn als ik instap, dus helemaal hopeloos is het nog niet.

En als huilen en schreeuwen niet genoeg indruk maken, begint ze soms ook te slaan of te roepen dat ik stout ben. Vaak nog een beetje schoorvoetend, zodat ik kan zien dat ze grenzen uittest, dat ze kijkt hoever ze kan gaan, wat mijn reactie zal zijn, wat de sanctie zal zijn, maar niettemin doet ze het toch. En hoezeer ik ook probeer om rustig maar kordaat te zijn, soms ook wel eens roep omdat het me echt tot daar zit ('mama is 't beu?', vraagt ze dan), haar af en toe straf omdat ik weet dat het louterend werkt, sommige zaken krijg ik haar gewoon niet diets gemaakt zoals het hoort.

Ik voel me soms echt gefrustreerd of falen in mijn opvoeding. Thelma is bijwijlen niet tot rede te brengen, en luistert gewoon niet naar wat we vragen. Ik heb hoegenaamd geen zin om haar te chanteren, te bedreigen, te straffen, en als ik daar al zin in zou hebben, dan werkt het vaak niet eens. Een time-out van een minuut in haar kamer werkt wel, en is het toppunt van negeren, maar dan moet je wel weer door een paar minuten pokkeherrie, een kind dat rood aanloopt en met zichzelf geen blijf weet. Ik ga dan om de minuut binnen om te vragen of ze gaat luisteren, tot ze capituleert. Frustrerend én meelijwekkend.

In de hoek werkt ook soms, als ze net haar tafeltje omver wil stoten, iets kapot wil gooien of ergens tegenaan slaat, en ik net op tijd ben om in te grijpen met een straf. Dan schreeuwt ze het uit, maar vindt ze snel nadien wel haar rust weer, draait ze zich om en zegt ze beduusd dat ze flink gaat zijn. 'Tafeltje omgooien mag niet, hè?' en dan komt ze doen wat ik gevraagd had. En even later hernieuwen we dan onze vriendschap, of begrijpen we elkaar dat constructief samenwerken toch veel fijner is, en nog een paar uur later zie ik haar de scène naspelen met haar knuffels.

Maar vermoeiend dat dat is! Niet alleen voor mij, maar vooral voor haar. Ik herken het ergens wel, zo kwaad of gefrustreerd zijn dat je met jezelf geen blijf weet en iets kapot wil gooien, maar het gaat hier om de dagelijkse dingen als kleren aandoen, mee naar beneden gaan of uit het bad komen. Doen wat wij vragen, kortom. Structuur en regelmaat helpen, maar alleen structuur is ook maar saai. Je wil haar ook eens iets laten zien, een beetje voortmaken door iets over te slaan, dingen doen zoals jij ze had gepland, leren dat het leven niet enkel uit regelmaat bestaat en haar een klein beetje wapenen tegen onvoorziene omstandigheden.

En op kwaaie momenten denk ik soms (niet geheel van ironie ontspeend): 'Je bent je kansen op een broertje of zusje hier gevoelig aan het verkleinen, mijn kind!' Terwijl ik hoop dat ze niet alleen blijft, al was het maar, denk ik dan, om niet aan het cliché van het verwende enig kind te voldoen. Omdat ze dan niet elke keer in het middelpunt van de belangstelling staat, de aandacht leert delen. Maar natuurlijk ook omdat ik hoop dat ze ooit het plezier en de waarde van een broer of zus mag leren kennen.

Omdat ik rationeel én emotioneel ontzettend graag een tweede kindje wil, ook al vindt Bernard het welletjes zo en vindt hij twee ouders met twee kinderen niet de evidentie zelve. En ook al wordt dat duo misschien ooit de echte Terrible Two, die elkaar andere dingen leren dan delen en samen spelen. Zoals bondgenootschappen tegen de wereld vormen en complotten smeden tegen hun ouders ... Of eeuwig en altijd ruziemaken en zo met z'n tweeën het bloed van onder hun ouders' nagels halen.